Türkiye'nin mega projeleri ve maliyetleri

Türkiye ekonomisi son dönemde hayata geçirilen mega projelerle inşaat odaklı kalkınma modelini sürdürmeye çalışıyor. Yavuz Sultan Selim'den Osman Gazi'ye, buradan Avrasya Tüneli'ne uzanan mega proje ağının yapım maliyetleri ise dünyadaki benzerleri ile yarışacak düzeyde...

Türkiye'nin mega projeleri ve maliyetleri

Türkiye son yıllarda hayata geçirilen mega proje atağı ile dünyanın ilgisini çekmeyi sürdürüyor. Ekonomistlerin, "inşaat" odaklı kalkınma modelinin sürdürülebilirliğine yönelik eleştirilerine karşın, hayata geçirilen yatırımların lokal ve ulusal bazda değer kazandıran yönleri bulunuyor. Dev yatırımlar özellikle yakın çevredeki taşınmazların değerlenmesine yol açarken, bu değerlenme başta Ortadoğu olmak üzere yabancı yatırımcıların bu tip bölgelere yönelik alımlarından kaynaklanıyor. Osman Gazi Köprüsü ile başlayan ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü ile devam eden bu değerlenme ivmesinin son örneği Avrasya Tüneli ile yaşanmıştı. Benzer bir değer algısı, yapımına başlanan Çanakkale Köprüsü ve güzergah belirleme çalışmaları henüz tamamlanamayan Kanal İstanbul gibi projeler için de geçerlilik taşıyor. Bu projelere yakın bölgelerin değerlenmesi ve yapay fiyat sıçramaları, uzmanların uyarılarına karşın devam ediyor. 

Mega projelerin maliyetleri
Son dönemde "geçiş garantisi" sistemi ile kamuoyunda da tartışmalara vesile olan mega projelerin maliyetleri ise tüm dünyadaki benzerleriyle kıyaslanabilir bir çerçeve içine oturuyor. Son yıllarda Türkiye'de uygulamaya alınan mega projeleri ve maliyetlerini sizler için derledik:

- Osman Gazi Köprüsü: (1.2 milyar dolar)İstanbul- İzmir Otoyolu'nun en önemli etabı olarak kabul edilen ve İzmit Körfezi'nden araba geçişini 5 dakikaya düşüren Osman Gazi Köprüsü 1.550 metrelik orta açıklığa sahip. Projenin yapım maliyeti ise 1.2 milyar dolar seviyesinde. Yapım maliyeti yüklenici firma tarafından karşılanan Osman Gazi Köprüsü'nden günlük geçiş garantisi ise 40 bin dolayında. Proje 15 yıl 4 aylık anlaşma süresinin sonunda kamuya devredilecek. 

- Yavuz Sultan Selim Köprüsü- (8.5 milyar TL)- İstanbul Boğazı üzerindeki üçüncü köprü olma özelliğini taşıyan Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Ağustos 2016 tarihinde hizmete açılmıştı. Yalnızca araç geçiş garantisi ile değil, aynı zamanda uzun yol güzergahı ve ağır tonajlı araçların zorunlu istikameti olarak belirlenmesi sonrasında yarattığı trafik kaosuyla da kamuoyuna yansıyan Yavuz Sultan Selim'in yapım maliyeti ise 8.5 milyar TL'yi buldu. Günlük araç geçiş garantisinin 135 bin adet olarak belirlendiği Yavuz Sultan Selim Köprüsü, 7 yıl 9 aylık işletme süresinin sonunda kamuya devredilecek. 

- Avrasya Tüneli- (1 milyar 245 milyon dolar) İki kıta arasındaki araçla geçiş süresini minimum düzeye indiren ve özellikle iki köprü trafiğini hafifletmesi beklenen Avrasya Tüneli, 1 milyar 245 milyon TL'ye mal oldu. 22 Aralık 2016 tarihinde hizmete açılan proje 24 yıl 5 aylık zamanın ardından kamuya devredilecek. Günlük araç geçiş garantisinin 68 bin 500 adet olduğu projede, sözleşme gereği garanti üstü araç geçmesi halinde ise kamunun yüzde 30 oranında pay alması karara bağlanmış durumda. 

İnşaatına başlanan ve yapımı planlanan mega projelerin maliyetleri
- 1915 Çanakkale Köprüsü- (10.3 milyar TL) Çanakkale Boğazı üzerinde Gelibola ve Lapseki ilçeleri arasına inşa çalışmalarına başlanan 1915 Çanakkale Köprüsü, Marmara Bölgesi'ni ring sistemi ile çevirecek otoyolu projesinin en önemli etaplarından biri olarak kabul ediliyor. Proje için 6.3 milyar metrekarelik arazinin kamulaştırması planlanırken, ihaleyi kazanan firma 10 milyar 354 milyon TL'lik teklif sunmuştu. Yapım süresi için 5.5 yıl veren iş ortaklığı projeyi 16 yıl 2 ay işletecek. 

 

Türkiye'nin mega projeleri ve maliyetleri

 

- 3 Katlı Büyük İstanbul Tüneli- (3.5 milyar dolar)  İstanbul'da Boğaz'ın altından geçiş olanağı tanıyan bir diğer proje olacak Büyük İstanbul Tüneli, üç kat şeklinde inşa edilecek. 27 Şubat 2015 tarihinde ilk duyurusu yapılan Büyük İstanbul Tüneli'nin 3.5 milyar dolara mal olması planlanıyor. Projenin üç katlı kısımlarında kara ve demir yolu ulaşımına olanak tanınması planlanacak. Boğazın 110 metre altında inşa edilecek olan 3 Katlı Büyük İstanbul Tüneli'nin toplam uzunluğu ise 6.5 kilometre olacak. 

- Kanal İstanbul- (20 milyar-100 milyar dolar aralığı) Marmara'yı Karadeniz'e bağlayacak yapay bir kanal inşaatına dayanan Kanal İstanbul projesi, bilim insanlarının iklim hareketleri, jeolojik yapı ve canlı yaşamı üzerindeki olumsuz etkisine yönelik uyarıları ile gündeme gelmişti. Güzergah belirleme çalışmalarının henüz tamamlanamadığı, buna karşın "yapa değerlenme" hareketlerinin de önüne geçilemediği Kanal İstanbul projesiyle ilgili açıklama yapmak zorunda kalan yetkililer, resmi güzergah açıklanıncaya kadar yaratılan spekülasyonlara aldırış edilmemesi konusunda vatandaşları uyarmıştı. 2011 yılın dönem başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından "çılgın proje" olarak değerlendirilen lanse edilen Kanal İstanbul'un maliyeti hakkında ise kesin bir tahminde bulunulamıyor. Kimi yorumcular saldık proje maliyetinin 20 milyar TL olacağı yönünde görüş bildirirken, entegre konut, köprü ve havalimanı gibi girişimlerle birlikte 100 milyar dolarlık maliyet ağırlığına da işaret edilebiliyor. 

 

Türkiye'nin mega projeleri ve maliyetleri

 

Dünyanın en pahalı köprüleri
Son dönemde inşası tamamlanan mega projelerin yüksek maliyetleri dünyadaki benzerleri ile yarışır bir maliyet sergiliyor. Dünyanın en pahalı köprülerinden bazıları ise şöyle:

- Great Belt Fixed Link: Danimarka'da yer alan bu köprü, Zelanda ve Funen Danimarka adaları arasında geçiş olanağı sunuyor. 10 yılda inşa edilen bu köprünün toplam maliyeti 4.4 milyar doları bulmuştu. 
- Verrazona Köprüsü: New York'ta yer alan ve 1964 yılında hizmete açılan bu köprü 2.4 milyar dolara mal olmuştu. 
- Yeongjon Gran Köprüsü: Kore'de yer alan bu köprü 2000 yılında halka açılmıştı. Köprünün toplam maliyeti ise 1.9 milyar dolar düzeyinde. 

 

Türkiye'nin mega projeleri ve maliyetleri

 

Kamu köprülerinin maliyetleri
Özel sektör kuruluşları tarafından hayata geçirilen geçiş yatırımlarının yüksek maliyetlerine karşın Süleyman Demirel ve Turgut Özel döneminde inşası tamamlanan ilk iki köprünün maliyetleri ise şu şekilde:

- 15 Temmuz Şehitler Köprüsü-(Eski adıyla Birinci Boğaziçi Köprüsü)- (21.7 milyon dolar). 30 Ekim 1973 tarihinde dönemin Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk tarafından hizmete açılan 15 Temmuz Şehitler Köprüsü, hizmete ilk açıldığı dönemde dünyanın en uzun dördüncü asma köprüsü statüsü taşıyordu. Bugün ise 21. sırada yer alıyor. 

- Fatih Sultan Mehmet Köprüsü-(125 milyon dolar)- 3 Temmuz 1988 tarihinde Cumhurbaşkanı Turgut Özal tarafından hizmete açılan İstanbul Boğazı'nın ikinci köprüsü 125 milyon dolara mal olmuştu. 

 

 

Sosyal Ağ