Los Angeles Nehri Gehry’ye Emanet

Dünyaca ünlü mimar Frank Gehry’nin, Los Angeles Nehri Yeniden Canlandırma Projesi için bir master plan tasarladığı ortaya çıktı. 

Kaliforniya’yı baştan başa geçen 51 mil uzunluğundaki nehrin çirkin ve bakımsız bir kanal görünümde olması uzun yıllardır şikayet konusuydu. 1930’ların sonunda yapılan bir çalışmalayla nehrin yatağı ve kıyısı tamamıyla beton ile çevrelenerek bir kanala dönüştürülmüştü. Sel baskınlarını engellemek ve taşkın sularını Pasifik Okyanusuna tahliye etmek amaçlı yapılan bu çalışma ile nehrin doğal akışı bozulmuştu. Bu çalışmanın ardından evsel ve endüstriyel atıklar nedeniyle halk sağlığını tehdit eder hale gelen nehrin ıslah edilmesi için yerel halk ve çevreci gruplar tarafından uzun yıllardır kampanyalar yürütülmekteydi. 

Nehrin yeniden canlandırılması için 2007 yılında Los Angeles Belediyesi bir master plan hazırlatmış ve onaylamıştı. Ardından 2009 yılında nehri ve çevresini çekici bir kamusal alana çevirmek amacıyla “Los Angeles River Corporation (LA River Corp)” adlı kar amacı taşımayan bir kuruluş oluşturmuştu. Gehry’nin, 1.3 milyar dolara mal olacağı tahmin edilen proje için bu kuruluş tarafından görevlendirildiği öğrenildi.

Los Angeles’ta yaşayan 86 yaşındaki mimarın projedeki rolü geçtiğimiz ay Times tarafından açığa çıkarılana kadar kamuoyuyla paylaşılmamıştı. Times’ın haberinin ardından açıklama yapan Los Angeles Belediye Başkanı Eric Garcetti, Gehry’nin master plan çalışmasını karşılıksız olarak yaptığını aktardı. Geçtiğimiz yıl master plan çalışmalarına başlayan Gehry’nin tasarımları ise henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.

LA Times gazetesine verdiği demeçte Gehry, LA River Corp yetkilileri ile 2014 yılında görüştüğünü ve yetkililerin nehri yeniden canlandırarak adeta bir markaya dönüştürmeyi istediklerini ve bu amaçla kendisine geldiklerini aktardı. Gehry bu öneriyi tek bir şartla kabul ettiğini, projesinin odağında nehrin tahliye görevi yerine suyu biriktirme ve yeniden değerlendirme amaçlı kullanımının yer alacağını anlattı. Bu sayede yaratılan su kaynağı ile önemli bir tasarruf alanı yaratılabileceğini savunan ünlü mimar, suyun yeniden kullanımı ile elde edilecek finansal kaynağın da nehrin kıyısında yaratılmak istenen rekreasyon alanları için kullanılabileceğini düşünüyor.

Projede nehrin ıslahı ve yeniden kullanımının yanı sıra, nehir hattı boyunca kesintisiz devam eden parklar, yürüyüş ve bisiklet yolları, köprüler ve çeşitli kamusal alanların yer alması planlanıyor.

Ancak hem projenin kendisine hem de gerçekleşme biçiminde dair pek çok itiraz da bulunuyor. Böylesine büyük ve kamuyu ilgilendiren bir projenin halktan gizlenerek tepeden inme kararlarla yürütülmesi, katılımcılık prensibinin yok sayılması başlıca eleştiri konusu. 

Diğer taraftan da birkaç yıl önce alanında uzman kişilerce zaten bir master plan hazırlanılıp onaylandığı, bu master planda nehrin doğal akışına ve barındırdığı potasiyel doğal yaşam çemberine uygun bir tasarım yapılmış olduğu, bir yıldız mimara yeniden proje yaptırmanın ne anlama geldiği sorgulanıyor. 
Gehry’nin tasarım anlayışının insandan ve doğadan kopuk rahatsız edici ikonik binalar yarattığını, nehrin ve çevresinin geleceğinin böyle bir tasarım anlayışına teslim edilmesinin yanlış olduğunu savunanlar da azımsanmayacak sayıda. Bir yandan da bu büyük yatırımın doğru yönlendirilmemesi sonucu bölgede ciddi bir arsa spekülasyonunun doğacağına dair endişeler mevcut.