En Eski Kira Sözleşmesi: 220 Yıllık Kira Sözleşmesi Bulundu

İzmir Seferihisar'da Teos Antik Kentinde devam eden çalışmalarda günışığına çıkarılan 2200 yıllık yazıt,  Anadolu'daki en kapsamlı 2200 yıllık kira sözleşmesini ortaya çıkardı. 

6 şahitle yapılan sözleşmede, içinde binalar olan arazinin uygun kullanılmaması durumunda uygulanacak cezalar yer alıyor. 

Kazı ekibinde yer alan Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mustafa Adak, lonia'nin önce gelen kentlerinden biri olan ve M.Ö. 1100 yılında kurulan Teos Antik Kenti ile ilgili Herodot'un bilgiler verdiğini hatırlattı. Prof. Dr. Adak, ''Herodot bu kentle ilgili 'Dünyanın en ılımlı yerinde' der. 

Bugüne kadar birçok yazıtın çıktığı kazı çalışmalarında 2200 yıllık kira sözleşmesi çıktı.

1.5 metre yüksekliğinde bir mermer stele yazılmış

2016 yılı kazı çalışmalarında çok sayıda yazıt kopyaladıklarını söyleyen Dr. Adak, ''Ancak yazıtlar arasında birisi gerçekten çok ilginç. İçeriği epeyce zengin. Yaklaşık 1.5 metre yüksekliğinde bir mermer stele bir anlaşma yazılmış. Anlaşma 58 satırdan oluşuyor. Çok ayrıntılı bir kira anlaşması. Yazıtın içeriğine göre kentin Gymnasium'ndaki 20 ile 30 yaş grubundaki Neoslar, Teos'lu bir vatandaştan bir miras edinmişler. Şahıs, içinde yapılar, köleler, kutsal sunak bulunan arazisini Neoslar'a bağışlamış.

Neoslar da çeşitli masraflarını karşılamak ve her yıl düzenli olarak o araziden gelir elde etmek için kiraya vermişler. Yazıtta arazi önceden kime aitti? İçinde neler var? Hepsi anlatılmış. Bir kutsal sunaktan da sözedilmiş. Neoslar sözleşmede 'kutsal' olarak nitelendirilen bu araziyi yılda 3 gün kullanmak istediklerini bile belirtmişler. O dönemde de arazilerden devlet tarafından vergi alınıyordu ancak arazi 'kutsal' olarak nitelendirildiği için vergiden muaf tutulmuş. Anlaşılan arazi açık artırmayla kiralanmış. Bir tellal tutulmuş ve herkese duyurulmuş. Bazı kişiler talip olmuşlar. Daha sonra kimin kiralayacağına karar verilmiş. Kiralayanın ismi yazıtta belirtiliyor." dedi. 

Sözleşmede çok sayıda şartın bulunduğunu vurgulayan Prof. Dr. Mustafa Adak, "Kiracının bu şartları yerine getirmesi için 1 kefil gerekiyor. Kefilin ve kefilin babasının ismi hepsi biliniyor. Bu anlaşmanın yürürlüğe girmesi için 6 da şahit istenmiş. Çok ilginçtir. 6 şahidin 3'ü kentin baş yöneticileri" diye konuştu.

Antik dünyada başka hiçbir örnek yok

Teos'ta günışığına çıkan yazıtın Anadolu'daki en ilginç kira yazıtı olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Adak şunları söyledi:

"Bu yazıt Gymnasium'un yapısını, Neoslar'ın mal sahibi olabildiklerini ve bunları kiraya çıkararak gelir elde ettiklerini gösteriyor. Bu anlamda antik dünyada başka hiçbir örnek yok. O açıdan çok ilginç. Yazıtın neredeyse yarısı ceza formülleriyle donatılmış. Kiracı zarar verirse, arazinin yıllık bakımını yapmazsa, binaları bakımsız bırakırsa ceza ödeyeceği anlatılmış. Ayrıca kiraya veren Neoslar her yıl araziyi denetleyeceklerini, arazinin verimliliğinin kesinlikle azalmamasını da yazmışlar."

İki hukuki terim var

Kira sözleşmesinde ilginç iki hukuki terimin kullanıldığını belirten Prof. Dr. Adak, "Yazıtta iki hukuki terim var. Büyük sözlüklerde bu terimler yok. İlk defa belgeleniyor. O terimlerin tam olarak ne anlama geldiğini antik yazarları ve hukuki metinleri inceleyerek çıkarmak gerekiyor" ifadelerini kullandı. 

Anadolu'daki antik kentlerde kira sözleşmelerinin çok fazla olmadığını kaydedenr Prof. Dr. Mustafa Adak, Teos'taki yazıtın pek çok ayrıntıya yer vermesi açısından hayli değerli olduğunu söyledi.